8. mart je dan koji treba da se obeleži. Jer simbolizuje važan korak u borbi za rodnu ravnopravnost, a kroz nju edhe za društvenu jednakost. Nije jednostavno dan kada su žene ustale da insistiraju për svoja prava – to je dan kada su radnice zahtevale jednake uslove, jednako postupanje. Dakle, to je dan koji predstavlja buđenje potlačenih protiv eksploatatorskog sistema koji je odavno uspostavljen. 8. mart ne bori se samo protiv nejednakosti žena unutar društvenog sistema nejednakosti. On se bori protiv društvene strukture koja je generalno izgrađena na nejednakosti.
Već godinama na Kosovu ovaj dan se obeležava protestom. Kroz slogan “MARŠIRAMO – NE SLAVIMO”. I ovaj slogan treba dobro razumeti. To je najbolji način da se prizove duh 8. marta – duh protesta i otpora, koji se izražava kroz marš. Ali istovremeno, i da se pokaže da nejednakost i dalje ekzistira u našem društvu, tako što se odbacuje slavlje kao trenutak zadovoljstva zbog postignutog, i insistira da nam je potrebna veća ravnopravnost. Zato – Ne Slavimo. Jer i dalje smo nezadovoljne/i. Jer i dalje smo nejednake/i.
Instituti za Socijalne Politike “Musine Kokalari” u potpunosti podržava sutrašnji marš. Isto kao što podržavamo të gjitha aktivnosti koje dolaze nga bilo koja društvena organizacija që vënë në pah nejednakost dhe insistojnë në rodnu ravnopravnost, kao jednu izuzetno važnu dimenziju društvene jednakosti. Jer, postoji mnogo razloga da se ne slavi.
Kosovsko društvo i dalje pati od izražene patrijarhalne tradicije koja ženu vidi kao sredstvo, a ne kao osobu. Ona je mašina za kućne poslove, za rađanje i odgajanje dece, ali i ventil za frustracije muškarca. U međuvremenu, ovaj patrijarhalni mentalitet, kombinovan sa agresivno neoliberalnim pristupom koji tržišno vrednuje svaki aspekt društvenog života – pristup koji sve racionalizuje kroz prizmu finansijskog profita – stvorio je društvenu stvarnost koja je krajnje dehumanizovana.
Tako je, u uslovima tržišta i profita, postalo „neisplativo“ zapošljavati žene jer one treba da rađaju decu. Uprkos činjenici da danas u Kosovu procenat žena sa univerzitetskom diplomom (52,1%) značajno premašuje onaj muškaraca (47,9%), učešće žena na tržištu rada je i dalje izuzetno nisko (samo 12,7%) u poređenju sa muškarcima (46,6%).
Dakle, žene rade kod kuće. Ali taj rad im se ne priznaje. Na Kosovu još uvek ne postoji precizno merenje neplaćenog rada – broja sati koji se troše na ove poslove, niti monetarne vrednosti tog rada koji se ulaže u društvo. Čak ni naše društvo, niti naši zakoni, ne priznaju to kao rad. A u stvarnosti, to je najveći deo ukupne društvene produktivnosti, uzimajući u obzir obim i višedimenzionalnost tog rada (briga o deci, higijeni, ishrani, obrazovanju, starijima, bolesnima, itd.).
Ali, nije samo to problem. Žene su istovremeno realno isključene iz prisvajanja imovine, uprkos tome što učestvuju u njenom stvaranju i održavanju. Nasleđivanje zajedničke porodične imovine od strane žena i dalje ostaje veoma nisko, iako zakon garantuje ravnopravno učešće.
Upravo su ta isključenja ono što ženu čini nejednakom. Na taj način, ekonomski sistem, s jedne strane, iskorišćava kulturošni deficit patrijarhata – njegove predrasude prema ženama – dok, s druge strane, ne samo që ga koristi, por ga i hrani. I tako se ova dva bashkojnë në një začarani krug nejednakosti. Protiv tog kruga duhet protestovati. Baš kao i 8. marta. Kada ćemo MARŠIRATI. Jer ne možemo DA SLAVIMO.